KIRGIZİSTAN’DA NELER OLUYOR?
Yorum No : 2020 / 45
12.10.2020
5 dk okuma

Kırgızistan’da 4 Ekim Pazar günü yapılan seçimlerde, 17 partiden 4’ü %7’lik seçim barajını geçerek, parlamentoda yer almaya hak kazandı. Seçim sonuçlarında, adayları arasında cumhurbaşkanı Sooronbai Ceenbekov'un kardeşi Asılbek Ceenbekov’un da olduğu, Marat Amankulov liderliğindeki Birimdik (Birlik) Partisi ilk sırada, Devlet Gümrük Servisi eski başkan yardımcısı Raim Matraimov liderliğindeki Mekenim Kırgızstan (Vatanım Kırgızistan) partisi ikinci sırada yer almıştır. Tutuklu eski Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev'in oğlu Kadyr Atambayev’in de olduğu Kırgızistan Sosyal-Demokrat Partisi ise %7'lik barajı aşamamıştır.

Seçim günü yapılan birçok usulsüzlük şikayeti oylamaya gölge düşürmüştür. Sosyal medyada ve haberlerde yayınlanan videolarda seçim merkezleri önünde ellerinde seçmen listesi olan kişiler görülmüş, partilerin oy vermeleri karşılığında seçmenlere para ödediğine dair iddialarda bulunulmuş, oy pusulalarını fotoğraflayan kişiler görüntülenmiştir[1].  

Hem Matraimov’un Cumhurbaşkanı Ceenbekov’u etkisi altına aldığı söylentileri, hem de Ceenbekov'un kardeşi ve en yakın müttefiklerinden bazılarının bulunduğu Birimdik Partisi’nin seçimde birinci gelmesi devlet kaynaklarının da kullanılarak hile yapıldığı iddialarını güçlendirmiştir. Muhalefet partileri seçim sonucunu kabul etmediklerini söylemiş, iddialar halkı sokağa dökmüştür.

Matraimov seçim yasasını ihlal etmekle, muhalifleri korkutmakla ve oy satın almakla suçlanmıştır. Şüpheli bir şekilde elde ettiği serveti nedeni ile halk arasında Raim-milyon olarak tanınan Matraimov’un yakın zamanda mal kaçakçılığı ve kara para aklama ağı ile bağlantıları olduğu iddia edilmişti. Kırgızistan birçok kurumunda uzun zamandır rüşvet ve yolsuzlukla boğuşmaktadır. Çin mallarının Rusya veya Kazakistan'a sahte gümrük işlemleri ile -Kırgız malları olarak gösterilerek- ihraç edilmesinde Matraimov’un işbirlikçi olduğu iddia edilmiş, konu ile ilgili 2019 yılında Radio Azattyk bir rapor yayınlamış, bu konu Kırgızistan'da kamuoyunun ilgisini çeken bir mesele haline gelmişti. [2] İlgili soruşturmada Matraimov ile ilişkisi olduğu söylenen kilit isimlerden Airken Saimaiti Kasım 2019’da İstanbul’da silahlı bir saldırı ile öldürülmüştü.

Ala Too meydanındaki protestolar ile başlayıp parlamento ve cumhurbaşkanlığı ofislerinin bulunduğu binaya baskına varan olaylar bazı yazarlarca yarı darbe olarak nitelendirilmektedir. Olaylar sırasında bu yılın başlarında yolsuzluk suçlamasıyla tutuklanan eski cumhurbaşkanı Almazbek Atambaev ve Kırgızistan'ın eski başbakanı Sapar Isakov, taraftarlarınca yapılan bir baskın ile hapishaneden çıkarılmıştır.

Merkez Seçim Komisyonu 6 Ekim'de seçim sonuçlarının iptal edildiğini açıklamıştır.[3] Başbakan Kutatbek Boronov ve Meclis başkanı Datan Jumabekov istifa etmiştir.

51 kişilik milletvekili grubu, diğer milletvekillerinden vekaletname alarak, 62 oyla, bir bölge valisinin 2013 yılında kaçırılmasını organize ettiği için, 11 buçuk yıl hapis cezasına mahkum olan Sadır Caparov’u başbakan seçmişlerdir.[4] Caparov 6 Ekim’de ayaklanmalar sırasında destekçileri tarafından hapishaneden çıkarılmıştı. Başbakan seçilmesi sonrasında Caparov'un destekçileri ile eski cumhurbaşkanı Almazbek Atambaev ve başka bir başbakan adayı Omurbek Babanov'u destekleyenler arasında şiddet olaylarının gerçekleştiği gözlemlenmiştir.

Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov’un kararı ile OHAL ilan edilmiş, 9-21 Ekim tarihleri arasında uygulanmasına karar verilen OHAL kapsamında başkente giriş çıkışlar kısıtlanarak,  sokağa çıkma yasağı getirilmiştir. Ayaklanma düzenlemek suçundan Atambayev 10 Ekim’de yeniden tutuklanmıştır. Kırgızistan’da yeni seçimlerin 6 Kasım’a kadar yapılacağı açıklanmıştır.

Kırgızistan’da son 15 yılda (2005’te Lale devrimi ve 2010 devrimi olmak üzere) 2 devrim gerçekleşmiştir. Kırgızistan’ın Sovyetler Birliği’nden bağımsız olmasından sonraki ilk Cumhurbaşkanı Askar Akayev 2005 yılında Lale Devrimi’ne kadar görevinde kalmış, yerine gelen Kurmanbek Bakiev iktidarı ise 2010’da devrilmişti. 2011-2017 yılları arasında Cumhurbaşkanı Atambayev görevde olmuş, bu sırada ülke yarı-başkanlık sisteminden parlamenter sisteme geçmişti. Bu anayasal değişimin Atambayev’in kendisine başbakan olabilmesinin yolunun açılması için yapıldığı iddiası ile protestolar olmuştu. 2017’de Kırgızistan’da liderlik demokratik yoldan ilk kez el değiştirirken, Atambayev ile çalışan eski arkadaşı ve Sosyal Demokrat Parti (SDPK) üyesi Sooronbay Ceenbekov yeni cumhurbaşkanı olmuştu. Ancak Ceenbekov ile Atambayev’in daha sonra arası açılmış, ardından Atambayev hakkında yolsuzluk iddiası ile soruşturma açılmış ve Atambayev tutuklanmıştı.

Şangay İşbirliği Örgütü üyesi olmasına, Rusya ve Çin’den destek görmesine rağmen, Asya’nın en fakir ülkelerinden gösterilen Kırgızistan’da halk yolsuzluğa, kamu fonlarının yağmalanmasına, COVID-19 pandemisi sebebi ile ülke ekonomisinin iyice kötüleşmesine tepkilidir. Bu nedenle ve iktidar mücadeleleri sebebiyle Kırgızistan’da istikrarsız durum mevcudiyetini korumaktadır. Sovyetler Birliği’nden ayrılan devletlerde demokratik iktidar devrinin sorunları öngörülemez bir biçimde kendini göstermeye devam etmektedir.

 


[1] Ray Furlong, “Videos Show Apparent Vote-Buying In Kyrgyz Elections”, Radio Free Europe, Radio Liberty, October 4, 2020, https://www.rferl.org/a/videos-show-apparent-vote-buying-in-kyrgyz-elections-/30874657.html

[2] “The 700-Million-Dollar Man”, Organized Crime and Corruption Reporting Project, November 21, 2020, https://www.occrp.org/en/plunder-and-patronage/the-700-million-dollar-man

[3] “Kyrgyzstan Annuls Results Of Parliamentary Elections After Night Of Deadly Protests”, Radio Free Europe, Radio Liberty, October 6, 2020, https://www.rferl.org/a/building-housing-kyrgyz-parliament-president-s-office-catches-fire-after-day-of-protests/30877477.html

[4] Andrew Higgens, “A Convicted Kidnapper Is Chosen to Lead Government of Kyrgyzstan”, The New York Times, October 10, 2020,  https://www.nytimes.com/2020/10/10/world/asia/kidnapper-kyrgyzstan-prime-minister.html


© 2009-2020 Avrasya İncelemeleri Merkezi (AVİM) Tüm Hakları Saklıdır

 



Henüz Yorum Yapılmamış.