A SYNTHETIC REPLY TO THE ARGUMENT “IF IT WAS NOT GENOCIDE, WHY ARE THERE SO FEW ARMENIANS IN TURKEY TODAY?”

Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküş dönemine ilişkin tarihyazımı, Ermeni meselesi etrafındaki hararetli tartışmalarla ve özellikle de günümüzde Türkiye'de neden bu kadar az Ermeni kaldığına yönelik demografik itirazla uzun süredir karşı karşıyadır. Bu çalışma; Anadolu ve Trakya'daki Ermeni nüfusunun radikal biçimde azalmasının arkasında yatan çok boyutlu nedenlere ve 20. yüzyılın başındaki tarihsel bağlama odaklanarak, söz konusu meseleye genel bir giriş sunmayı amaçlamaktadır.

Buna ek olarak, "A synthetic reply to the argument_v4-_v4.pdf" isimli belgede sunulan tarihsel ve diplomatik arşivlere dayalı sentez niteliğindeki inceleme; 1915–1916 yıllarındaki zorunlu sevk (tehcir) uygulamaları ile Osmanlı hükümetinin iradesi dışında gerçekleşen savaş dönemi katliamlarının, bu demografik düşüşün yegâne nedeni olmaktan çok uzak olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, bu azalmada rol oynayan sonraki dört ana unsuru ön plana çıkarmaktadır: Rus-Taşnak güçlerinin yönlendirdiği Kafkasya göçleri (1915–1918) esnasında salgın hastalıklar ve açlık nedeniyle yaşanan yüksek ölüm oranları; Çukurova’da Ermeni milliyetçileri tarafından dayatılan baskıcı "ya hep ya hiç" göç politikaları (1918–1922); Batı Anadolu ve Doğu Trakya'da geri çekilen Yunan kuvvetlerince uygulanan sistematik yakıp yıkma taktikleri ile zorunlu tahliyeler (1921–1922) ve son olarak Lozan Konferansı sürecinde Ermeni milliyetçi delegasyonlarının Türkiye'nin sunduğu geri dönüş tekliflerini kesin bir dille reddetmesi. Çalışma, Ermenistan siyasi söylemindeki güncel değişimleri değerlendirerek, ulusal arşivlerin tarafsız ve kapsamlı bilimsel araştırmalara tamamen açılmasına yönelik yeni umutları ele alarak son bulmaktadır.